Conjuro contra la tempestad y el granizo

En una entrada anterior me tomé la libertad de transcribir un conjuro contra la langosta del Manual de los Santos Sacramentos de Sáenz de la Peña, publicado por orden del obispo Palafox y Mendoza en el siglo XVII. Pues bien, los campos novohispanos no sólo fueron protegidos con exorcismos contra las plagas, sino también contra otros desastres. Ello era común en todo el mundo católico: el Ritual Romano conservó las preces en caso de tempestad, que debían celebrarse normalmente bajo la forma de una procesión de rogativa en torno a la iglesia parroquial de cada lugar. Sin embargo, además de esas oraciones, los rituales novohispanos pueden presentar algunas variantes, sobre todo los más antiguos. En esta ocasión trascribo aquí el conjuro contra la tempestad y el granizo incluido por el bachiller Francisco de Lorra Baquío en su Manual mexicano para la administración de los santos sacramentos conforme al Manual Toledano, (México, imprenta de Diego Gutiérrez, 1634, fs. 118-122v).

Cabe advertir la diferencia con Sáenz de la Peña, cuyo manual era conforme al Romano. Así, no se trata aquí tanto de oraciones, sino efectivamente de un conjuro, que va acompañado de cuatro pasajes de cada uno de los evangelios, un poco a la manera del ritual que el Romano conservará pero de manera casi exclusiva para el exorcismo de personas poseídas por el demonio. Presento el texto tal cual, por lo que seguramente habrá diferencias en la escritura del latín que se estila hoy. Las cruces que aparecen en medio del texto son, casi es obvio decirlo, para indicar al sacerdote que en ese momento debía hacer la señal de la cruz. Sin más preámbulo, aquí este pequeño testimonio de la historia religiosa novohispana.

Conjuros para tempestad y granizo

O Nubes grando, conjurote praecipio tibi, per Domini Patrem + per Dominum Filium + per Dominum Spiritum Sanctum + Qui sunt in substantia unus Deus, per potentiam Patris, per sapientiam Filii per amorem Spiritus Sancti, procedentis ab utroque, per sacram obedientiam IESV Christi, per sacram humilitate Virginis MARIAE Dominae nostrae, per passiones terribiles martyrum Christi, per novem choros spirituum caelestium, per fidelem sacram vitam confessorum, per omnes sanctas mulieres famulas Dei, martyres Christi per omnes animas beatas coeli, per sacra obubratione quam fecit virtus altissimi, Beatissimae Virgini MARIAE Dominae nostrae. Per imperiale Verbum, quod fecit Christus Dominus ventis, ut cessarent, per divissionem mirabilem Maris Rubri, quam fecit potentia Divina Populo Iudaeorum per omnia ista supradicta. Conjurote & praecipio tibi, o nubes noçiva, seu grando tempestatis, quod insigno huius, Sanctae Crucis +, quam contra te facio +, indivisa repente reçedas a nobis, ab hoc loco, sine laesione alicuius hominis, sive loci sive navis, sive terrae, delearis per aerem.

Amen.

Levante la Cruz contra la tempestad y eche agua bendita hacia aquella parte y diga estos cuatro Evangelios.

Initium S. Evangelii secundu Ioanne.

In principio erat Verbum Verbum erat apud Deum, Deus erat Verbum hoc erat in principio apud Deum, Omnia per ipsum facta sunt, sine ipso factu est nihil. Quod factum est in ipso vita erat, vita erat lux, hominum lux intenebris lucet, tenebrae eam non compraehenderunt. Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Ioannes. Hic venit in testimonium, ut testimonium per hiberet de lumine, ut omnes crederent per illum: Non erat ille lux, sed ut testimoniu perhiberet de lumine erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In mundo erat mundos per ipsum factus est, mundos eum non cognouit, in proria venit sui eum no receperunt. Quot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, iis, qui credunt in nomine eius; qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt, Verbum Caro factum est, habitavit in nobis vidimus gloria et quasi unigeniti a Patre plenum gratiae veritatis.

Laus tibi Christe

Sequentia S. Evangelii secundum Lucam

In illo tempore. Missus est Angelus Gabriel a Deo in civitatem Galileae, cui nomen Naçareth, ad Virgem desponsatam viro, cui nomen erat IOSEPH de Domo David, nomen Virginis MARIA, ingressus Angel ad eam, dixit. Ave gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus. Que cum audisset turbata est in sermone eius cogitabat, qualis esset ista salutatio? Et ait Angelus et, ne timeas MARIA, invenisti enim gratiam apud Deum; ecce concipies in utero, paries filium, vocabis nomen eius IESVM. Hic erit magnus, filius Altisimi vocabitur, dabit illi Dominus sedem David Patris eius, Regnavit in domo IACOB in aeternum, Regni eius, non erit finis. Dixit autem MARIA ad Angelum Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco?

Et respondens Angel’ dixit ei. Spiritus Sact’ superveniet inte, virtus altissimi obubravit tibi. Ideoque, quod nascetur exte sanctu, vocabitur filius Dei, ecce ELISABETH cognata tua, ipsa cocepit filium, in senectute sua, hic mesis sextus est ille quae vocatur sterilis; quia no’ erit impossibile apud Deum omne Verbum; dixit aute MARIA, Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum Verbum tuum.

Laus tibi Christe.

Sequentia S. Evangelii secundum Marcum

In illo tempore, Recumbentibus undecim Discipulis, aparuit illis IESVS, exprobauit incrudelitatem eorum, duritiam cordis, quia, iis, qui utderant eu resurrexisse, non crediderunt, dixit eis euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. Qui crediderit, Baptizatus fuerit, saluus erit qui vero non crediderit condemnabitur. Signa autem eos, qui crediderint haec sequentur, in nomine meo, daemonia eiicient linguis loquetur nouis. Serpetes tollent si mortiferum quid biberint non eis nocebit. Super aegros manus imponent, bene habebunt, Dominus quidem IESVS post qua locutus est eis, assumptus est in coelum sedet a dextris Dei.

Illi autem profecti praedicauerint ubique, domino cooperante, sermone confirmante, sequentib’signis.

Laus tibi Christe.

Sequentia S. Evangeliis secundum Mattheu

In illo tempore.

Dixit IESVS discipulis suis, vos estis sal terrae. Quod si sal euanuerit in quo saliertur? Ad nihilum valet ultra, nisi ut mittatur foras, conculcetur ab hominibus. Vos estis lux mundi, non potest civitas abscondi, supra montem posita, neq; accendunt lucernam, ponut cam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus, qui in domo sunt. Sic luceat lux vestra coram hominibus; ut videat opera vestra bona, glorificent Patrem vestrum, qui incelis est. Nolite putare quoniam veni solvere legem aut Profetas, non veni solvere, sed ad implere. Amen, quippe dico vobis, donec transeat coelum terra Iota unum, aut unus apex non praet praeteribit, alege, donec omnia fiant. Qui ergo solverit unum demadatis istis minimis, docuerit sic homines minim’ vocabitur in Regno coelorum, qui autem, fecerit, docuerit hic magnus vocabitur in Regno coelorum.

Laus tibi Christe.

Comentarios: